Mỗi năm hai lần, vào tháng Một và tháng Bảy, giới xuất bản Nhật Bản lại nín thở chờ đợi khoảnh khắc công bố hai giải thưởng văn chương danh giá bậc nhất: Giải Akutagawa và Giải Naoki. Một điểm đặc biệt là của cả hai giải thưởng này là khả năng ban giám khảo có thể quyết định không trao giải nếu cảm thấy các tác phẩm được đề cử chưa đạt chuẩn. Trong suốt gần chín thập kỷ tồn tại, giải Akutagawa đã 33 lần không tìm ra người chiến thắng, còn Naoki là 30 lần; thậm chí có sáu kỳ cả hai giải đều bị bỏ trống, gần nhất là mùa hè vừa qua. Chính sự khắt khe ấy đã tạo nên uy tín đặc biệt cho hai giải thưởng này.
Các cuốn sách đoạt giải Akutagawa . Nguồn: J’Lit Books From Japan
Cả hai giải được sáng lập năm 1935 bởi Kan Kikuchi, thông qua nhà xuất bản Bungeishunjū và quỹ Society for the Promotion of Japanese Literature. Mỗi giải đi kèm khoản tiền thưởng một triệu yên cùng một chiếc đồng hồ bỏ túi, nhưng giá trị biểu tượng của chúng còn lớn hơn nhiều. Akutagawa vinh danh các cây bút mới viết thứ “văn chương thuần túy”, còn Naoki dành cho những tác giả đã có tên tuổi trong dòng “văn học đại chúng”. Sự phân chia này phản ánh rõ hai “hương vị” khác nhau của văn chương Nhật Bản: một bên nghiêng về thử nghiệm nghệ thuật và chiều sâu nội tâm, bên kia hướng đến cốt truyện hấp dẫn và khả năng chinh phục đông đảo độc giả.
Quy trình tuyển chọn cũng góp phần củng cố vị thế của giải thưởng. Biên tập viên của tạp chí Bungeishunjū lựa chọn đề cử, sau đó hội đồng giám khảo gồm chín nhà văn sẽ quyết định người thắng cuộc. Các tác phẩm được đề cử cho Akutagawa thường là truyện ngắn hoặc vừa đăng trên những tạp chí văn học dày hàng trăm trang, trong khi Naoki chủ yếu xét các tiểu thuyết đã xuất bản thành sách. Truyền thông Nhật Bản đưa tin rầm rộ, các hiệu sách và Amazon Japan đồng loạt trưng bày tác phẩm đoạt giải, tạo nên cú hích doanh số đáng kể, dù sức ảnh hưởng thương mại hiện nay không còn mạnh mẽ như trước.
Với nhiều chuyên gia, đây là “cú hích nửa năm một lần” cho toàn ngành xuất bản Nhật, Akutagawa khai sinh những ngôi sao văn chương mới và Naoki tôn vinh thành tựu của các tác giả kỳ cựu. Đó cũng là dịp để công chúng thảo luận về vai trò của tiểu thuyết trong đời sống đương đại.
Tại thị trường Việt Nam, sức ảnh hưởng của giải Akutagawa và Naoki không quá mức ồn ào, song cũng có một nhóm độc giả quan tâm. Các đơn vị xuất bản trong nước thường cân nhắc kỹ lưỡng khi mua bản quyền, bởi phần lớn tác phẩm đoạt Akutagawa có dung lượng ngắn, giàu tính thể nghiệm và thiên về độc thoại nội tâm, vốn kén người đọc đại chúng. Trong khi đó, nhiều tiểu thuyết đoạt Naoki lại gắn với bối cảnh lịch sử hoặc văn hóa Nhật Bản đặc thù, đòi hỏi độc giả có sự kiên nhẫn và ít nhiều hiểu biết nền tảng để thưởng thức trọn vẹn.
Dẫu vậy, cũng đã có khá nhiều tác phẩm đoạt hai giải thưởng trên được xuất bản tại Việt Nam và nhận được sự chú ý đáng kể. Ví dụ như Cô nàng cửa hàng tiện lợi của Sayaka Murata, Ngực và trứng của Mieko Kawakami, Thần tượng của tôi dính phốt rồi của Rin Usami, Rắn và khuyên lưỡi của Hitomi Kanehara, Cái lưng muốn đá của Risa Wataya, Tia lửa của Naoki Matayoshi, Cô nàng váy tím của Natsuko Imamura, và gần đây nhất là Rie Kudan với Tháp đồng cảm Tokyo đều là những tác phẩm được giải Atukagawa và được độc giả Việt Nam đón nhận.
Ở phía giải Naoki, cũng có rất nhiều tác phẩm nổi tiếng được xuất bản, như Ong mật và sấm rền của Riku Onda, Phía sau Nghi can X của Keigo Higahsino, Tiệm bá nghệ Tada trước ga Mahoro của Shion Miura…
Nhìn chung, các tác phẩm đoạt Akutagawa và Naoki khi xuất hiện tại Việt Nam không thường trở thành hiện tượng theo nghĩa bán chạy hàng chục nghìn bản trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, những cuốn sách này vẫn có đời sống bền bỉ trong cộng đồng yêu sách, đặc biệt là những độc giả quan tâm đến văn học Nhật Bản đương đại. Việc những cuốn sách này được dịch và phát hành đều đặn trong những năm gần đây cho thấy thị trường Việt Nam đang dần mở rộng biên độ tiếp nhận, sẵn sàng dành chỗ cho những tiếng nói văn chương tinh tế, khác biệt và giàu chiều sâu.
Bình luận (0)